ข้อผิดพลาดทางการเงินที่คนส่วนใหญ่ชอบทำและวิธีแก้ไข

การบริหารเงินถือเป็นทักษะชีวิตที่สำคัญอย่างยิ่ง แต่กลับเป็นวิชาที่ไม่มีการเปิดสอนอย่างจริงจังในระบบการศึกษาทั่วไป ส่งผลให้คนจำนวนมากต้องเรียนรู้ผ่านการลองผิดลองถูกในชีวิตจริง และบ่อยครั้งที่พฤติกรรมความเคยชินเล็กๆ น้อยๆ นำไปสู่ปัญหาทางการเงินที่เรื้อรังและยากจะแก้ไข การทำความเข้าใจเกี่ยวกับข้อผิดพลาดทางการเงินที่เกิดขึ้นบ่อย รวมถึงแนวทางการปรับปรุงพฤติกรรมอย่างถูกต้อง จะช่วยให้คุณสามารถสร้างความมั่นคงในชีวิตและบรรลุเป้าหมายทางการเงินได้อย่างยั่งยืน

1 การใช้ชีวิตแบบไม่มีงบประมาณรายรับรายจ่าย

หนึ่งในปัญหาพื้นฐานที่สุดที่พบได้ในกลุ่มคนทุกระดับรายได้ คือการละเลยการจัดทำงบประมาณ หลายคนเชื่อว่าตราบใดที่ยังมีเงินเหลืออยู่ในบัญชี ณ สิ้นเดือน ก็ไม่จำเป็นต้องบันทึกข้อมูลใดๆ แต่ในความเป็นจริง การไม่รู้กระแสเงินสดที่แท้จริงทำให้คุณสูญเสียการควบคุมพฤติกรรมการบริโภค และมักจะจบลงด้วยภาวะเงินเดือนชนเดือน

ผลกระทบของการไม่มีงบประมาณ

• ทำให้เกิดการใช้จ่ายเกินตัวโดยไม่รู้ตัว เนื่องจากไม่มีตัวเลขกำหนดขอบเขตที่ชัดเจน

• ยากต่อการเก็บออมเงินอย่างมีระบบ เพราะส่วนใหญ่จะเลือกออมเฉพาะเงินที่เหลือจากการใช้จ่าย ซึ่งมักจะไม่เหลือเลย

• เกิดความเครียดเมื่อมีค่าใช้จ่ายก้อนใหญ่ที่ต้องจ่ายเป็นรายปี เช่น ค่าเบี้ยประกันภัย หรือค่าภาษี เนื่องจากไม่ได้เตรียมการล่วงหน้า

วิธีแก้ไขและแนวทางปฏิบัติ

การเริ่มต้นแก้ไขทำได้โดยการสร้างระบบงบประมาณที่เรียบง่ายแต่มีประสิทธิภาพด้วยวิธี กฎ 50 30 20 ซึ่งเป็นการแบ่งรายได้หลังหักภาษีออกเป็นสามส่วนหลักเพื่อให้บริหารจัดการง่ายขึ้น

• ร้อยละ 50 สำหรับความจำเป็น เช่น ค่าที่อยู่อาศัย ค่าเดินทาง ค่าอาหารพื้นฐาน และหนี้สินคงที่

• ร้อยละ 30 สำหรับความต้องการส่วนตัว เช่น การรับประทานอาหารนอกบ้าน การท่องเที่ยว และความบันเทิงต่างๆ

• ร้อยละ 20 สำหรับการออมและการลงทุน เช่น เงินทุนสำรองฉุกเฉิน และการลงทุนเพื่อการเกษียณอายุ

คุณควรจดบันทึกรายรับรายจ่ายอย่างสม่ำเสมอผ่านแอปพลิเคชันหรือสมุดบันทึก เพื่อทำการเปรียบเทียบระหว่างงบประมาณที่ตั้งไว้กับค่าใช้จ่ายที่เกิดขึ้นจริงทุกสิ้นเดือน ซึ่งจะช่วยให้คุณเห็นจุดรั่วไหลของเงินและปรับเปลี่ยนพฤติกรรมได้ทันท่วงที

2 การละเลยการสร้างเงินทุนสำรองฉุกเฉิน

ชีวิตเต็มไปด้วยความไม่แน่นอน ไม่ว่าจะเป็นการเจ็บป่วยกะทันหัน อุบัติเหตุทางรถยนต์ หรือการสูญเสียรายได้จากการตกงาน การไม่มีเงินสำรองสภาพคล่องไว้ใช้ในยามคับขัน ถือเป็นความเสี่ยงอย่างรุนแรงที่อาจทำให้โครงสร้างทางการเงินทั้งหมดพังทลายลงได้ในพริบตา

ผลกระทบของการขาดเงินสำรอง

• ต้องพึ่งพาการกู้หนี้ยืมสิน เช่น การกดเงินสดจากบัตรเครดิต หรือการกู้เงินนอกระบบ ซึ่งมีอัตราดอกเบี้ยที่สูงมาก

• จำเป็นต้องขายสินทรัพย์ลงทุนในระยะยาว เช่น หุ้นหรือกองทุนรวม ในช่วงเวลาที่ไม่เหมาะสม ซึ่งอาจทำให้เกิดการขาดทุนอย่างหนัก

• เกิดภาวะวิตกกังวลและขาดความยืดหยุ่นในการตัดสินใจเรื่องงานหรือชีวิต เนื่องจากไม่มีเบาะรองรับทางการเงิน

วิธีแก้ไขและแนวทางปฏิบัติ

เป้าหมายแรกที่ทุกคนควรทำให้สำเร็จคือการสะสมเงินสดสำรองที่มีสภาพคล่องสูงให้มีมูลค่าเท่ากับ 3 ถึง 6 เท่าของค่าใช้จ่ายรายเดือน หากคุณมีอาชีพที่มีรายได้ไม่แน่นอน เช่น ฟรีแลนซ์ หรือทำธุรกิจส่วนตัว ควรขยายวงเงินสำรองเพิ่มเป็น 6 ถึง 12 เท่า

• แยกบัญชีเงินฝาก ควรเก็บเงินก้อนนี้ไว้ในบัญชีออมทรัพย์ที่ให้ดอกเบี้ยสูงและแยกต่างหากจากบัญชีที่ใช้จ่ายในชีวิตประจำวันเพื่อป้องกันการนำออกมาใช้โดยไม่จำเป็น

• ตั้งระบบโอนเงินอัตโนมัติ กำหนดให้มีการโอนเงินจำนวนหนึ่งเข้าบัญชีฉุกเฉินทันทีในวันที่รายได้เข้ามา โดยเริ่มต้นจากจำนวนน้อยที่จับต้องได้ เช่น ร้อยละ 5 ของรายได้ แล้วค่อยๆ ปรับเพิ่มขึ้น

• นิยามคำว่าฉุกเฉินให้ชัดเจน เงินก้อนนี้มีไว้สำหรับเหตุการณ์ที่คาดเดไม่ได้และจำเป็นเร่งด่วนเท่านั้น การซื้อของเซลส์หรือการจองตั๋วคอนเสิร์ตไม่ถือว่าเป็นกรณีฉุกเฉิน

3 การติดกับดักหนี้สินบริโภคและพฤติกรรมจ่ายขั้นต่ำ

บัตรเครดิตและสินเชื่อส่วนบุคคลเป็นเครื่องมือทางการเงินที่มีประโยชน์หากใช้อย่างถูกวิธี แต่คนส่วนใหญ่มักใช้เครื่องมือเหล่านี้เพื่อซื้อสิ่งของฟุ่มเฟือยเกินฐานะ นำไปสู่การสะสมหนี้สินหมุนเวียนที่เพิ่มพูนขึ้นเรื่อยๆ จากอัตราดอกเบี้ยที่สูงลิ่ว

ผลกระทบของการชำระแค่ยอดขั้นต่ำ

• เงินส่วนใหญ่ที่คุณจ่ายไปในแต่ละเดือนจะถูกนำไปหักเป็นค่าดอกเบี้ยมากกว่าการลดเงินต้น ทำให้ระยะเวลาในการปลดหนี้ยาวนานออกไปหลายปี

• คะแนนเครดิตลดลง ซึ่งส่งผลเสียต่อการขอสินเชื่อขนาดใหญ่ในอนาคต เช่น การซื้อบ้านหรือรถยนต์

• สูญเสียโอกาสในการนำเงินไปลงทุนเพื่อสร้างความมั่งคั่ง เพราะต้องนำรายได้ไปผ่อนชำระหนี้เก่าอยู่ตลอดเวลา

วิธีแก้ไขและแนวทางปฏิบัติ

หากคุณกำลังเผชิญกับปัญหาหนี้สินล้นพ้นตัว สิ่งแรกที่ต้องทำคือการหยุดสร้างหนี้ใหม่เพิ่มทันที แล้วเลือกใช้กลยุทธ์การบริหารหนี้ที่มีประสิทธิภาพดังนี้

• กลยุทธ์สโนว์บอล (Debt Snowball) จัดเรียงลำดับหนี้สินทั้งหมดจากยอดคงเหลือที่น้อยที่สุดไปหามากที่สุด โดยมุ่งเน้นการชำระเงินให้มากกว่าขั้นต่ำในบัญชีที่มียอดน้อยที่สุดเพื่อให้ปิดบัญชีได้เร็วที่สุด วิธีนี้จะช่วยสร้างกำลังใจที่ดีในการปลดหนี้ก้อนต่อไป

• กลยุทธ์แอฟวาลานช์ (Debt Avalanche) จัดเรียงลำดับหนี้สินตามอัตราดอกเบี้ยจากสูงที่สุดไปต่ำที่สุด แล้วทุ่มเงินจ่ายหนี้ที่มีดอกเบี้ยสูงที่สุดก่อน วิธีนี้จะช่วยประหยัดเงินค่าดอกเบี้ยรวมได้มากที่สุดในทางคณิตศาสตร์

• ปรับพฤติกรรมการใช้บัตรเครดิต รูดบัตรเฉพาะเมื่อมีเงินสดในบัญชีพร้อมจ่ายเต็มจำนวนเมื่อครบรอบบิลเท่านั้น หากไม่สามารถควบคุมตัวเองได้ ควรเปลี่ยนมาใช้บัตรเดบิตหรือเงินสดในการซื้อสินค้าแทน

4 การเริ่มต้นวางแผนเกษียณอายุช้าเกินไป

ความเข้าใจผิดที่ร้ายแรงที่สุดเรื่องหนึ่งคือการคิดว่าเรื่องการเกษียณอายุเป็นเรื่องของคนวัยใกล้เกษียณ และเลือกที่จะหันมาสนใจเมื่ออายุเข้าสู่วัยสี่สิบหรือห้าสิบปี ซึ่งการเริ่มต้นช้าจะทำให้คุณสูญเสียพลังของ ดอกเบี้ยทบต้น ซึ่งเป็นกลไกที่สำคัญที่สุดในการสร้างความมั่งคั่ง

พลังของดอกเบี้ยทบต้นกับการทำงานของเวลา

สมมติว่าเป้าหมายคือการมีเงินเก็บ 5 ล้านบาท ณ อายุ 60 ปี หากเริ่มต้นออมเงินตอนอายุ 25 ปี คุณอาจต้องการเงินออมเพียงเดือนละไม่กี่พันบาท แต่หากรอจนถึงอายุ 45 ปี จำนวนเงินที่ต้องออมต่อเดือนจะเพิ่มขึ้นหลายเท่าตัวเพื่อให้บรรลุเป้าหมายเดียวกัน เนื่องจากระยะเวลาที่เงินจะทำงานและสร้างผลตอบแทนทบต้นนั้นสั้นลงไปมาก

วิธีแก้ไขและแนวทางปฏิบัติ

ไม่ว่าปัจจุบันคุณจะอยู่ในช่วงอายุใด การเริ่มต้นวางแผนตั้งแต่วันนี้ย่อมดีกว่าการไม่เริ่มเลย โดยมีขั้นตอนปฏิบัติดังนี้

• ใช้ประโยชน์จากสวัสดิการรัฐและองค์กร เข้าร่วมกองทุนสำรองเลี้ยงชีพของบริษัทเต็มสิทธิที่สามารถทำได้ โดยเลือกสัดส่วนที่นายจ้างสมทบให้สูงสุด เพราะนั่นคือผลตอบแทนฟรีที่คุณควรได้รับ

• ศึกษาการลงทุนในกองทุนลดหย่อนภาษี วางแผนซื้อกองทุนรวมเพื่อการเลี้ยงชีพ หรือกองทุนรวมเพื่อการออม เพื่อสิทธิประโยชน์ทางภาษีและเป็นการบังคับตัวเองให้ออมเงินในระยะยาวไปพร้อมกัน

• เพิ่มสัดส่วนการออมตามรายได้ ทุกครั้งที่ได้รับการปรับขึ้นเงินเดือน หรือได้รับเงินโบนัส ให้แบ่งเงินส่วนนั้นอย่างน้อยครึ่งหนึ่งเข้าไปในกองทุนเพื่อการเกษียณอายุทันที ก่อนที่จะปรับเปลี่ยนวิถีชีวิตให้หรูหราขึ้นตามรายได้

5 การขาดการวางแผนและกระจายความเสี่ยงในการลงทุน

ในฝั่งของการลงทุน ความผิดพลาดมักเกิดจากสุดโต่งสองด้าน ด้านหนึ่งคือการกลัวความเสี่ยงจนเกินไปแล้วเก็บเงินทั้งหมดไว้ในบัญชีเงินฝากออมทรัพย์ ซึ่งทำให้มูลค่าของเงินลดลงจากภาวะเงินเฟ้อ ส่วนอีกด้านหนึ่งคือการเก็งกำไรเกินตัว นำเงินทั้งหมดไปลงทุนในสินทรัพย์ที่มีความผันผวนสูงเพียงชนิดเดียวเพราะหวังรวยทางลัด

ความสำคัญของการจัดสรรสินทรัพย์

การนำไข่ทั้งหมดใส่ไว้ในตะกร้าใบเดียวเป็นพฤติกรรมที่อันตราย หากตะกร้าใบนั้นตก ไข่ทั้งหมดก็จะแตก เช่นเดียวกัน หากคุณทุ่มเงินทั้งหมดไปกับหุ้นตัวเดียว หรือสินทรัพย์ดิจิทัลประเภทเดียว เมื่อเกิดวิกฤตเศรษฐกิจ คุณอาจสูญเสียเงินต้นเกือบทั้งหมด

วิธีแก้ไขและแนวทางปฏิบัติ

• ทำความเข้าใจระดับความเสี่ยงของตนเอง ประเมินอายุ เป้าหมาย และความสามารถในการยอมรับความผันผวนของเงินทุนก่อนตัดสินใจลงทุนทุกครั้ง

• กระจายความเสี่ยง (Asset Allocation) กระจายเงินทุนไปยังสินทรัพย์หลากหลายประเภท เช่น หุ้นกู้ภาคเอกชน พันธบัตรรัฐบาล หุ้นสามัญทั้งในและต่างประเทศ รวมถึงอสังหาริมทรัพย์ เพื่อให้สินทรัพย์แต่ละประเภททำหน้าที่ช่วยพยุงพอร์ตโฟลิโอในช่วงที่ตลาดผันผวน

• ลงทุนอย่างสม่ำเสมอด้วยวิธี DCA (Dollar-Cost Averaging) คือการลงทุนด้วยจำนวนเงินที่เท่ากันทุกเดือนโดยไม่สนใจราคาของสินทรัพย์ในขณะนั้น วิธีนี้ช่วยลดปัจจัยทางอารมณ์และทำให้ได้ต้นทุนเฉลี่ยที่เป็นระบบในระยะยาว

คำถามที่พบบ่อย (FAQ)

คำถาม: ควรเลือกปิดหนี้สินทั้งหมดก่อน หรือเริ่มแบ่งเงินไปลงทุนพร้อมกันดี

คำตอบ: การตัดสินใจเลือกขึ้นอยู่กับอัตราดอกเบี้ยของหนี้สินเป็นหลัก หากคุณมีหนี้สินที่มีดอกเบี้ยสูง เช่น หนี้บัตรเครดิตหรือสินเชื่อส่วนบุคคลที่มีดอกเบี้ยร้อยละ 15 ถึง 25 ต่อปี คุณควรมุ่งเน้นไปที่การปิดหนี้เหล่านั้นให้หมดก่อน เพราะการลดรายจ่ายดอกเบี้ยที่สูงขนาดนั้นให้ผลตอบแทนที่แน่นอนและคุ้มค่ากว่าการนำเงินไปลงทุนในตลาดที่ได้ผลตอบแทนไม่แน่นอน แต่หากเป็นหนี้ระยะยาวที่มีดอกเบี้ยต่ำ เช่น หนี้บ้านที่อัตราดอกเบี้ยต่ำกว่าร้อยละ 4 การผ่อนชำระตามงวดปกติควบคู่ไปกับการแบ่งเงินบางส่วนไปลงทุนเพื่อให้งอกเงยจะสร้างผลประโยชน์ในระยะยาวได้มากกว่า

คำถาม: หากมีรายได้น้อยมากจนไม่พอใช้จ่าย จะเริ่มต้นเก็บเงินออมได้อย่างไร

คำตอบ: เมื่อรายได้มีจำกัด การมุ่งเน้นไปที่การลดรายจ่ายเพียงอย่างเดียวอาจไม่เพียงพอ สิ่งแรกที่ต้องทำคือการบันทึกค่าใช้จ่ายอย่างละเอียดเพื่อตัดสิ่งที่ไม่จำเป็นออกให้หมด แม้จะเป็นเงินจำนวนเล็กน้อย เช่น ค่ากาแฟหรือค่าบริการรายเดือนที่ไม่ได้ใช้งาน หลังจากนั้นต้องเปลี่ยนทัศนคติมาเป็นการมองหาโอกาสในการเพิ่มรายได้ โดยใช้ทักษะที่มีอยู่มารับงานเสริม หรือเรียนรู้ทักษะใหม่ๆ เพื่อเพิ่มมูลค่าให้กับตัวเองในตลาดงาน การออมเงินสามารถเริ่มต้นจากเงินจำนวนน้อยมากได้ เช่น วันละ 20 บาท สิ่งสำคัญในช่วงเริ่มต้นไม่ใช่จำนวนเงิน แต่คือการสร้างวินัยและความสม่ำเสมอให้กลายเป็นนิสัย

คำถาม: การซื้อประกันชีวิตและประกันสุขภาพ ถือเป็นการสิ้นเปลืองค่าใช้จ่ายหรือไม่

คำตอบ: การซื้อประกันที่เหมาะสมไม่ถือเป็นความสิ้นเปลือง แต่เป็นเครื่องมือในการโอนย้ายความเสี่ยงทางการเงิน หากเกิดเหตุเจ็บป่วยรุนแรงหรืออุบัติเหตุ ค่ารักษาพยาบาลในปัจจุบันอาจสูงจนทำลายเงินออมที่คุณสะสมมาทั้งชีวิตได้ในพริบตา การจ่ายเบี้ยประกันในจำนวนที่เหมาะสมกับฐานะจึงเป็นการสร้างความคุ้มครองให้กับแผนการเงินของคุณ อย่างไรก็ตาม ควรเลือกซื้อประกันเฉพาะรูปแบบที่จำเป็นและตอบโจทย์ความเสี่ยงจริง หลีกเลี่ยงการซื้อประกันแบบสะสมทรัพย์ที่ให้ผลตอบแทนต่ำเกินไปหากเป้าหมายหลักของคุณคือการลงทุน

คำถาม: จะรู้ได้อย่างไรว่าสินทรัพย์ประเภทไหนเหมาะกับการลงทุนของเรา

คำตอบ: คุณสามารถประเมินได้จากสองปัจจัยหลัก คือระยะเวลาของเป้าหมายและความสามารถในการทนรับความเสี่ยง หากเป้าหมายของคุณเป็นระยะสั้น เช่น ต้องการใช้เงินในอีก 1 ถึง 2 ปีข้างหน้า สินทรัพย์ที่เหมาะสมคือเงินฝากประจำ หรือกองทุนรวมตลาดเงินที่มีความผันผวนต่ำมาก แต่หากเป้าหมายเป็นระยะยาว เช่น การเกษียณอายุในอีก 20 ปีข้างหน้า คุณสามารถเลือกลงทุนในสินทรัพย์เสี่ยงสูง เช่น หุ้นหรือกองทุนรวมหุ้นได้มากขึ้น เพราะระยะเวลาที่ยาวนานจะช่วยเฉลี่ยความผันผวนของตลาดและสร้างโอกาสรับผลตอบแทนที่สูงขึ้นได้

คำถาม: มีเกณฑ์อย่างไรในการตัดสินใจว่าควรเช่าที่อยู่อาศัยหรือเลือกซื้อเป็นของตัวเอง

คำตอบ: การซื้อที่อยู่อาศัยควรกระทำเมื่อคุณมีความพร้อมทางการเงินและมีความมั่นคงในหน้าที่การงานแล้ว เกณฑ์พิจารณาทางตัวเลขคือ ค่าผ่อนบ้านในแต่ละเดือนไม่ควรเกินร้อยละ 30 ของรายรับทั้งหมด และคุณควรมีเงินก้อนสำหรับวางเงินดาวน์อย่างน้อยร้อยละ 10 ถึง 20 ของราคาบ้าน รวมถึงมีเงินสำรองสำหรับค่าใช้จ่ายในการโอนและตกแต่ง หากคุณยังต้องย้ายงานบ่อย หรือสภาพคล่องทางการเงินยังตึงตัว การเลือกเช่าบ้านจะเป็นทางเลือกที่ยืดหยุ่น ปลอดภัย และสร้างภาระผูกพันในระยะยาวน้อยกว่า

คำถาม: การปรับพอร์ตการลงทุนควรทำบ่อยแค่ไหน และต้องพิจารณาจากอะไรบ้าง

คำตอบ: การปรับพอร์ตการลงทุนไม่จำเป็นต้องทำบ่อยเกินไป เพราะอาจทำให้เสียค่าธรรมเนียมและเกิดความผิดพลาดจากอารมณ์ชั่ววูบ ช่วงเวลาที่เหมาะสมคือการตรวจสอบและปรับพอร์ต ปีละ 1 ถึง 2 ครั้ง โดยพิจารณาจากสัดส่วนของสินทรัพย์ที่เปลี่ยนแปลงไปจากเป้าหมายเดิมเนื่องจากราคาตลาดที่ขึ้นลงไม่เท่ากัน เช่น หากหุ้นเติบโตขึ้นมากจนทำให้สัดส่วนหุ้นในพอร์ตสูงเกินเกณฑ์ความเสี่ยงที่รับได้ คุณควรขายหุ้นบางส่วนออกมาแล้วนำไปซื้อตราสารหนี้เพิ่มเพื่อดึงสัดส่วนกลับมาให้อยู่ในระดับที่สมดุลตามแผนการเดิม